Srpski pravoslavni kalendar

Sveti Artemije bio je visoki rimski vojni zapovednik i upravnik Egipta u 4. veku. Pod carem Konstantinom učestvovao je u prenosu moštiju apostola Andreja i Luke u Carigrad. Kada je Julijan Odstupnik obnovio paganstvo, Artemije mu se javno usprotivio i zbog toga bio mučen i pogubljen.

Prepodobni Ilarion Veliki rođen je u Palestini početkom 4. veka. Kao mladić otišao je u Egipat i upoznao Antonija Velikog, a zatim se vratio u Palestinu i godinama živeo kao pustinjak. Oko njega se razvila velika monaška zajednica, pa se smatra jednim od začetnika palestinskog monaštva.

Sveti Jakov, poznat kao Brat Gospodnji, bio je prvi episkop Jerusalima i jedna od vodećih ličnosti prvobitne Crkve. Imao je važnu ulogu na Apostolskom saboru opisanom u Delima apostolskim. Predanje ga smatra autorom Poslanice Jakovljeve i navodi da je ubijen u Jerusalimu oko 62. godine.

Sveti Areta bio je starešina hrišćanske zajednice u gradu Nadžranu u Arabiji u 6. veku. Kada je jevrejski vladar Dhu Nuwas zahtevao od stanovnika da se odreknu hrišćanstva, Areta i veliki broj građana odbili su. Pogubljeni su tokom masakra nad nadžranskim hrišćanima oko 523. godine.

Markijan i Martirije bili su carigradski sveštenici i saradnici patrijarha Pavla I sredinom 4. veka. Markijan je bio čtec, a Martirije ipođakon. U vreme jakog arijanskog uticaja odbili su novac i položaje ponuđene da pređu na suprotnu stranu, pa su ubijeni zbog privrženosti nikejskoj veri.

Sveti Nestor bio je mladi hrišćanin iz Soluna i učenik Svetog Dimitrija. Prema predanju, zatražio je Dimitrijev blagoslov da izađe na megdan carskom gladijatoru Liju, koji je ubijao hrišćane. Nestor je pobedio protivnika, ali je car zbog toga naredio da bude pogubljen mačem.

Sveti Terentije i njegovi saputnici postradali su zbog hrišćanske vere u jednom od rimskih progona. Predanje ih povezuje sa odbijanjem paganskih žrtava i istrajnim ispovedanjem Hrista pred vlastima. Posle zatočenja i mučenja pogubljeni su zajedno sa drugim vernicima.

Zinovije i Zinovija bili su brat i sestra iz Kilikije koji su nasledstvo razdelili siromašnima. Zinovije je postao lekar-besrebrenik i kasnije episkop. Tokom Dioklecijanovog progona uhapšen je, a Zinovija se sama javila vlastima želeći da deli bratovu sudbinu; oboje su pogubljeni.

Stahije, Amplije, Urban i njihovi saputnici ubrajaju se među Sedamdesetoricu apostola. Predanje ih povezuje sa ranim episkopskim službama u Vizantionu, Diospolju i Makedoniji, dok se neka od njihovih imena pojavljuju i u Pavlovoj Poslanici Rimljanima. Više njih završilo je misionarski rad mučenički.

Kozma i Damjan, poznati kao Vrači, bili su braća lekari iz Male Azije prema crkvenom predanju. Bolesne su lečili bez naplate, zbog čega se nazivaju besrebrenicima. Njihovo žitije posebno ističe nesebičnu pomoć ljudima i život posvećen veri; ovaj par svetitelja razlikuje se od istoimenih rimskih mučenika.

Akindin, Pigasije, Aftonije, Elpidifor i Anempodist bili su persijski hrišćani koji su služili na dvoru cara Sapora II u 4. veku. Za vreme velikog progona u Persiji odbili su da se odreknu vere. Predanje opisuje duga mučenja i obraćenje nekih posmatrača pre nego što su mučenici pogubljeni.

Đurđic obeležava obnovljenje i osvećenje hrama Svetog velikomučenika Georgija u Lidi, gde je prema predanju sahranjeno njegovo telo. Za razliku od Đurđevdana, koji slavi samo mučeništvo Svetog Georgija, ovaj novembarski praznik vezan je za hram i prenos njegovih moštiju.

Prepodobni Joanikije Veliki rođen je u Vitiniji u 8. veku i kao mladić služio u vizantijskoj vojsci. U početku je prihvatao ikonoborstvo, ali je promenio stav, napustio vojsku i postao monah. Decenijama je živeo u samoći na gori Olimp u Maloj Aziji i postao poznat duhovnik.

Sveti Pavle Ispovednik bio je patrijarh Carigrada u 4. veku i odlučan pristalica nikejske vere. Zbog arijanskih sukoba više puta je smenjivan i progonjen iz grada. Na kraju je prognan u Kukuze u Jermeniji, gde je, prema predanju, zadavljen omoforom tokom bogosluženja.

Trideset tri mučenika u Melitini bili su grupa hrišćana koji su postradali u Jermeniji tokom rimskih progona. Među njima se posebno pominje vojnik Jeron, koji je odbio da služi u jedinici povezanoj sa paganskim obredima. Posle hapšenja i mučenja grupa je pogubljena zajedno.

Onisifor i Porfirije bili su hrišćani koji su postradali tokom Dioklecijanovog progona početkom 4. veka. Posle teških mučenja, prema predanju, vezani su za divlje konje i vučeni po kamenitom tlu sve dok nisu umrli. Hrišćani su tajno prikupili i sahranili njihove ostatke.

Olimp, Erast, Rodion i njihovi saputnici bili su saradnici apostola Pavla i članovi kruga Sedamdesetorice. Erast se u Novom zavetu pominje kao gradski blagajnik u Korintu, a Rodion kao Pavlov rođak. Predanje ih povezuje sa episkopskim službama i misionarskim radom u različitim gradovima.

Sveti Mina bio je egipatski vojnik u rimskoj vojsci početkom 4. veka. Kada je počeo progon hrišćana, napustio je službu i povukao se u planinu, a zatim se javno pojavio na paganskoj svetkovini i ispovedio Hrista. Posle mučenja pogubljen je, a njegov grob u Egiptu postao je veliko hodočasničko središte.

Sveti Jovan Zlatousti bio je arhiepiskop Carigrada krajem 4. i početkom 5. veka. Nadimak „Zlatousti“ dobio je zbog izuzetnog propovedničkog dara. Otvoreno je kritikovao raskoš i zloupotrebe moćnih, zbog čega je dva puta prognan; umro je 407. godine na putu u dalje izgnanstvo.

Sveti apostol Filip bio je jedan od Dvanaestorice, poreklom iz Vitsaide. Jevanđelje po Jovanu opisuje kako je doveo Natanaila Hristu i kako je učestvovao u razgovoru pred umnoženje hlebova. Kasnije predanje njegovo propovedanje vezuje za Malu Aziju, a mučeništvo za Jerapolj.

Gurije i Samon bili su hrišćani iz Edese koji su stradali početkom 4. veka, a đakon Aviv nekoliko decenija kasnije. Sva trojica odbila su da se odreknu vere. Njihovo poštovanje posebno se razvilo u Edesi, gde su smatrani zaštitnicima bračne vernosti i onih koji trpe nepravdu.

Sveti Matej bio je carinik pre nego što ga je Isus pozvao da postane jedan od Dvanaestorice apostola. Hrišćansko predanje ga smatra autorom prvog kanonskog Jevanđelja, posebno usmerenog na vezu između Hrista i starozavetnih proročanstava. Kasnije je propovedao van Palestine i mučenički stradao.

Sveti Grigorije Čudotvorac rođen je u Neokesariji u Pontu u 3. veku. Kao mladić bio je učenik Origena u Kesariji, a potom postao episkop rodnog grada. Predanje kaže da je pri njegovom dolasku bilo veoma malo hrišćana, a pred smrt svega nekoliko ljudi u gradu još nije bilo kršteno.