Srpski pravoslavni kalendar

Trofim, Savatije i Dorimedont postradali su u 3. veku u Antiohiji Pisidijskoj za vreme cara Proba. Trofim i Savatije uhapšeni su kada nisu hteli da učestvuju u paganskoj svetkovini. Dorimedont, ugledni senator i tajni hrišćanin, posećivao je Trofima u zatvoru i potom sa njim mučenički stradao.

Sveti Jevstatije, pre krštenja rimski vojskovođa Plakida, prema predanju je tokom lova ugledao krst među rogovima jelena i prihvatio hrišćanstvo. Posle niza teških gubitaka ponovo se vratio vojnoj službi i porodici. Pod carem Hadrijanom odbio je pagansku žrtvu i sa porodicom postradao.

Sveti Foka bio je episkop Sinope na Crnom moru u ranim vekovima hrišćanstva. Predanje ga pamti kao propovednika koji je mnoge pagane priveo veri. Tokom progona uhapšen je i podvrgnut mučenju, a na kraju je, prema žitiju, umro u užarenoj kupelji.

Praznik Začeća Svetog Jovana Krstitelja zasniva se na jevanđelskoj priči o svešteniku Zahariji i njegovoj ženi Jelisaveti, koji su dugo bili bez dece. Arhangel Gavrilo javio je Zahariji u hramu da će dobiti sina Jovana, koji će pripremiti narod za dolazak Mesije.

Sveta Tekla bila je učenica apostola Pavla prema starom hrišćanskom predanju. Kao mlada devojka u Ikoniji napustila je planirani brak nakon što je čula Pavlovu propoved. Više puta je osuđivana zbog vere, ali je prema predanju čudesno izbegla smrt, pa se naziva prvomučenicom i ravnoapostolnom.

Prepodobna Efrosinija bila je kći bogatog Aleksandrijca Pafnutija u 5. veku. Želeći monaški život, a izbegavajući ugovoreni brak, prerušila se u muškarca i pod imenom Smaragd provela decenije u muškom manastiru. Otac ju je tamo često posećivao kao duhovnika, ne znajući da je njegova kći.

Sveti Jovan Bogoslov bio je jedan od Dvanaestorice apostola, sin Zevedejev i brat Jakovljev. Pripadao je najbližem krugu Hristovih učenika i prema predanju je autor četvrtog Jevanđelja, tri poslanice i Otkrivenja. U dubokoj starosti živeo je i poučavao u Efesu.

Sveti Kalistrat bio je vojnik u Rimu početkom 4. veka i tajni hrišćanin. Jedan vojnik ga je prijavio kada ga je noću čuo kako se moli. Posle niza mučenja, prema predanju, četrdeset devet vojnika zadivljenih njegovom istrajnošću prihvatilo je hrišćanstvo i zajedno sa njim postradalo.

Prepodobni Kirijak Otšelnik rođen je u Korintu u 5. veku, a kao mladić otišao je u Svetu zemlju. Bio je učenik velikih palestinskih podvižnika, među njima i Jevtimija Velikog, i veliki deo života proveo je u pustinji. Predanje navodi da je doživeo više od sto godina.

Sveti Grigorije bio je episkop Velike Jermenije i prosvetitelj tog naroda, poznat kao Grigorije Prosvetitelj. Posle dugog zatočenja u jami pridobio je cara Tiridata III za hrišćanstvo. Početkom 4. veka Jermenija je tako postala prva država koja je hrišćanstvo prihvatila kao državnu veru.

Pokrov Presvete Bogorodice vezuje se za predanje o viđenju u carigradskoj crkvi Vlaherne u 10. veku. Sveti Andrej Jurodivi i njegov učenik Epifanije videli su Bogorodicu kako se moli i širi svoj pokrov nad okupljenim narodom. Praznik je postao simbol njene zaštite i zastupništva.

Kiprijan je, prema crkvenom predanju, bio neznabožački mag iz Antiohije koga je obraćenju dovela nemoć njegovih čini pred verom mlade hrišćanke Justine. Posle krštenja postao je episkop, a Justina monahinja. Oboje su kasnije uhapšeni i pogubljeni za vreme Dioklecijana.

Sveti Dionisije Areopagit bio je, prema Delima apostolskim, član atinskog Areopaga koji je prihvatio Pavlovu propoved na Areopagu. Kasnije predanje ga smatra prvim episkopom Atine i mučenikom. Vekovima su mu pripisivani uticajni mistički spisi, za koje se danas smatra da potiču od kasnijeg autora.

Sveti Jerotej bio je, prema atinskom crkvenom predanju, jedan od prvih episkopa Atine i savremenik Dionisija Areopagita. Predanje govori da ga je apostol Pavle uveo u hrišćansku veru i postavio za episkopa. Povezuje se i sa crkvenim predanjem o Uspenju Presvete Bogorodice.

Sveti Toma bio je jedan od Dvanaestorice apostola. Jevanđelje po Jovanu opisuje njegovu sumnju u vest o Vaskrsenju i kasniji susret sa Hristom, kada izgovara: „Gospod moj i Bog moj“. Drevno predanje njegovo misionarsko delovanje vezuje za Indiju, gde je i postradao.

Sergije i Vakho bili su rimski vojni oficiri i bliski prijatelji koji su služili na istoku Carstva početkom 4. veka. Kada je otkriveno da su hrišćani, lišeni su vojnih oznaka i poniženi pred vojskom. Vakho je umro od batina, a Sergije je kasnije pogubljen mačem.

Prepodobna Pelagija živela je u Antiohiji u 5. veku i, prema žitiju, bila poznata glumica i žena raskošnog života. Nakon što je čula propoved episkopa Nona, duboko se pokajala, primila krštenje i razdelila imanje. Potom je prerušena u muškarca živela kao pustinjak na Maslinskoj gori.

Sveti Jakov Alfejev bio je jedan od Dvanaestorice apostola i sin Alfejev. U jevanđeljskim spiskovima apostola navodi se uz Mateja, koji se takođe naziva sinom Alfejevim, iako njihovo srodstvo nije jasno. Kasnije predanje njegovo propovedanje i mučeništvo vezuje za različite oblasti Istoka.

Evlampije i Evlampija bili su brat i sestra iz Nikomidije početkom 4. veka. Evlampije je uhapšen kada je došao u grad po hranu za hrišćane koji su se skrivali od progona. Kada je Evlampija videla bratovo mučenje, javno je priznala da je i sama hrišćanka; oboje su postradali.

Sveti Filip ubraja se među sedmoricu prvih đakona Jerusalimske crkve, a ne treba ga mešati sa apostolom Filipom iz kruga Dvanaestorice. Dela apostolska opisuju kako je propovedao u Samariji i krstio etiopskog dvoranina na putu za Gazu. Kasnije je živeo u Kesariji sa četiri kćeri proročice.

Karp je bio episkop Tijatire, a Papil njegov đakon i lekar prema crkvenom predanju. Tokom progona u 3. veku uhapšeni su zajedno sa Agatodorom i Agatonikom. Odbili su paganske žrtve i posle mučenja pogubljeni; predanje njihovo stradanje smešta u Pergam.

Sveti Lukijan bio je sveštenik i učitelj iz Antiohije, poznat po radu na biblijskom tekstu i velikom uticaju na tamošnju hrišćansku školu. Tokom progona cara Maksimina Daje uhapšen je i dugo držan u zatvoru u Nikomidiji. Umro je od posledica mučenja početkom 4. veka.

Sveti Longin je u crkvenom predanju rimski kapetan koji je bio prisutan kod Hristovog raspeća i povezuje se sa jevanđelskim ispovedanjem: „Zaista ovaj beše Sin Božji“. Predanje kaže da je potom prihvatio hrišćanstvo, napustio vojsku i kasnije mučenički postradao u Kapadokiji.

Prorok Osija delovao je u severnom Izrailjskom carstvu u 8. veku pre Hrista. Njegova knjiga koristi njegov težak brak kao snažnu sliku odnosa između Boga i nevernog Izrailja. Osija istovremeno upozorava na posledice idolopoklonstva i govori o Božjoj istrajnoj ljubavi i mogućnosti povratka.